Kilka europejskich rządów publikuje dziś wskazówki dla cywilów na wypadek kryzysu militarnego. Szwecja wysyła broszurę Om krisen eller kriget kommer („Jeśli przyjdzie kryzys lub wojna”) do każdego gospodarstwa domowego. Litewskie Ministerstwo Obrony Narodowej wydało w 2024 roku poradnik, po angielsku zatytułowany If war or crisis comes: what should I do. Słowackie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych opisuje kryzys lub konflikt zbrojny, a polski Poradnik bezpieczeństwa ma rozdział o ataku z powietrza. Żaden z nich nie mówi, że wojna nadchodzi. Istnieją po to, by ludzie wiedzieli, co robić, gdyby do niej doszło.
Podstawa: przez jakiś czas radzić sobie samemu
Zapasy domowe, które te poradniki zalecają na wypadek wojny, są takie same jak na burze czy blackouty: woda, jedzenie, ciepło, leki i sposób na zdobycie informacji. Szwecja prosi, by gospodarstwa domowe umiały poradzić sobie same przez co najmniej tydzień, żeby pomoc mogła trafić najpierw do najbardziej potrzebujących. Słowacja wskazuje jako najważniejsze wodę, jedzenie, ciepło, leki, możliwość odbierania informacji od władz i kontaktu z bliskimi. Zaleca od 3 do 5 litrów wody pitnej na osobę dziennie.
Jeśli masz zestaw na 72 godziny, masz już większość tego, co wymieniają te poradniki. Jak go rozbudować, wyjaśniamy w tekście 72 godziny, 7 dni czy 14 dni.
Poznaj sygnały syren
Sygnały różnią się między krajami, więc poznaj swoje. Trzy przykłady z oficjalnych poradników:
| Kraj | Sygnał | Znaczenie i co robić |
|---|---|---|
| Szwecja | Krótkie sygnały przez 1 minutę | Nalot: natychmiast się ukryj, w schronie, piwnicy lub pokoju bez okien |
| Szwecja | 7 sekund dźwięku, 14 przerwy, przez 2 minuty | Ważny komunikat publiczny: wejdź do środka, zamknij okna i drzwi, w miarę możliwości wyłącz wentylację, słuchaj Sveriges Radio P4 |
| Szwecja | Jeden ciągły dźwięk przez 30 sekund | Koniec zagrożenia: możesz wyjść ze schronu |
| Polska | Dźwięk modulowany przez 3 minuty | Alarm: włącz radio lub telewizor i stosuj się do komunikatów |
| Polska | Dźwięk ciągły przez 3 minuty | Odwołanie alarmu |
| Słowacja | Dźwięk narastający i opadający przez 2 minuty | Ogólne zagrożenie, w czasie wojny także możliwy atak z powietrza: schroń się w bezpiecznym miejscu, np. w piwnicy lub zamkniętym pomieszczeniu |
| Słowacja | Dźwięk ciągły przez 2 minuty | Koniec zagrożenia |
Syreny są regularnie testowane: w Szwecji o 15:00 w pierwszy poniedziałek, który nie jest dniem świątecznym, w marcu, czerwcu, wrześniu i grudniu; na Słowacji zwykle w drugi piątek miesiąca o 12:00.
Schronienie
Szwedzki poradnik wymienia miejsca ochrony od najlepszych do najprostszych: schron obrony cywilnej, potem piwnice, garaże i podziemne stacje metra, potem pokój bez okien, a na końcu tunel lub mur. Jeśli jesteś na zewnątrz i nie zdążysz dotrzeć do osłony, połóż się na ziemi, najlepiej w zagłębieniu lub rowie. Polski poradnik daje tę samą radę na otwartym terenie.
- Znajdź najbliższy schron już teraz. Szwecja podaje, że nikt nie ma przydzielonego schronu: idzie się do najbliższego. Mapę wszystkich schronów publikuje na mcf.se. W Polsce zapytaj w urzędzie gminy albo w straży pożarnej. Szwecja proponuje znaleźć schrony w pobliżu domu, szkoły i miejsca pracy.
- Korzystaj ze schodów, nie z windy (Polska).
- Zabierz plecak ewakuacyjny. Szwecja proponuje coś do jedzenia, ciepłe ubrania i przybory toaletowe oraz nastawienie się na kilka dni pobytu.
- Nie wychodź zbyt wcześnie. Polski poradnik ostrzega przed pośpiesznym opuszczaniem schronu. Szwecja każe czekać na sygnał końca zagrożenia.
- Pisz SMS-y zamiast dzwonić, żeby nie przeciążać sieci (Polska).
Bądź na bieżąco, z rozwagą
Każdy poradnik podkreśla rolę radia. Szwecja nazywa Sveriges Radio P4 oficjalnym kanałem informacji alarmowych, który będzie nadawał także w czasie kryzysu lub wojny. Wszystkie 24 krajowe poradniki, które zebraliśmy, wymieniają radio na baterie, solarne lub na korbkę.
Poradniki równie jasno mówią o fałszywych informacjach. Szwecja ostrzega, że obce państwa używają dezinformacji, by siać nieufność i osłabiać wolę obrony. Jej broszura stwierdza: „Jeśli Szwecja zostanie zaatakowana, nigdy się nie poddamy. Wszelkie twierdzenia, że jest inaczej, są fałszywe”. Słowacja zauważa, że kryzysy to idealny czas na rozpowszechnianie fałszywych doniesień. Ich rady są podobne:
- Uważaj na treści, które wywołują silną reakcję.
- Sprawdzaj informacje w kilku źródłach, a poważne wiadomości potwierdzaj w oficjalnych.
- Udostępniaj tylko to, o czym wiesz, że pochodzi z wiarygodnego źródła.
Jeśli każą ci się ewakuować
Szwecja podaje, że polecenia ewakuacji będą przekazywane w komunikatach publicznych i w P4, a osoby, które nie mogą wyjechać same, dostaną pomoc, a na miejscu nocleg i jedzenie. Słowacja radzi zakręcić gaz i wodę, wyłączyć prąd, zamknąć dom i zarejestrować się u władz po przybyciu. Litwa radzi uważnie wysłuchać komunikatu o ewakuacji, powiadomić rodzinę i zabrać plecak ewakuacyjny. Dokumenty i leki trzymaj w nim już teraz.
Twoja rola
Niektóre poradniki wyjaśniają, czego oczekuje się od mieszkańców. W Szwecji każdy od roku, w którym kończy 16 lat, do końca roku, w którym kończy 70 lat, podlega obowiązkowi obrony totalnej. W stanie podwyższonej gotowości Szwecja każe chodzić do pracy jak zwykle, chyba że masz konkretny przydział na czas wojny. Szwecja proponuje praktyczne sposoby, by pomóc już teraz: kurs resuscytacji, oddawanie krwi, jeśli możesz, wstąpienie do ochotniczej organizacji obronnej i rozmowę z sąsiadami o wspólnym przygotowaniu. Litewska broszura kończy się opisem form służby dostępnych dla mieszkańców, takich jak ochotnicze siły obrony i Związek Strzelców Litewskich.
Zadbaj o siebie i dzieci
Szwedzka broszura ma stronę o niepokoju. Proponuje rozmowę z osobami, którym ufasz, pomaganie innym w przygotowaniach, dobre jedzenie i sen oraz ograniczenie ilości przyswajanych wiadomości. W przypadku dzieci radzi wyjaśnić sytuację, trzymać się sprawdzonych informacji, unikać zbędnych szczegółów i uczciwie przyznać, gdy nie znasz odpowiedzi.
Przeczytaj poradnik swojego kraju
Źródła wykorzystane w tym tekście:
- Szwecja: In case of crisis or war (wersja angielska broszury Om krisen eller kriget kommer)
- Litwa: If war or crisis comes: what should I do
- Polska: Poradnik bezpieczeństwa
- Słowacja: Čo robiť v prípade krízy alebo ozbrojeného konfliktu
Nasza lista kontrolna opiera się na liście twojego kraju i dobiera ją do twojego gospodarstwa domowego.